CP/M, αυτός ο γνωστός-άγνωστος... (μέρος 2ο)

  • kokkiklhs
  • Το Άβαταρ του/της kokkiklhs Συντάκτης θέματος
  • Retro Maniac
  • Retro Maniac
Περισσότερα
14/01/2017 14:15 - 15/01/2017 11:27 #38352 από kokkiklhs
Ερχόμαστε λοιπόν στο δεύτερο, τελευταίο και ουσιαστικότερο κομμάτι μας!
Εδώ θα βρείτε συγκεντρωμένες πολλές χρήσιμες πληροφορίες και συνδέσμους που θα σας καθοδηγήσουν στον μαγικό (!?!) κόσμο του CP/M, μέσα από κάποιο μηχάνημα που βρίσκεται ήδη στα χέρια σας.

Το δεύτερο και το τρίτο σκέλος του ερωτήματος που προκύπτει είναι το πού θα βρούμε και πώς θα περάσουμε το απαιτούμενο software σε δισκέτες (τώρα πια υπάρχουν και τα HxC κλπ), ώστε να το δούμε επί τέλους σε ένα αληθινό μηχάνημα, ή σε diskimages, έστω, για να το φορτώσουμε σε κάποιον emulator.
Εδώ ακριβώς είναι και το "ψωμί" και θα ακολουθήσουν λεπτομέρειες παρακάτω.

Το τέταρτο και τελευταίο σκέλος του ερωτήματος που τέθηκε στο προηγούμενο μέρος του CP/M μίνι αφιερώματος, είναι το τι χρησιμότητα έχουν όλα αυτά. Η απάντηση κι εδώ είναι απλή και τη δίνω από τώρα: Απλούστατα γιατί να μη το δοκιμάσουμε, εφόσον ΓΙΝΕΤΑΙ KAI AYTO και να μην εξερευνήσουμε μια σκοτεινή γωνιά της "προσωπικότητας" υπολογιστών που ήδη έχουμε στην κατοχή μας και που αρκετοί από μας ποτέ δεν έχουμε δει ως τώρα. Η πρακτική εφαρμογή σήμερα είναι μάλλον μηδαμινή, μια και πρόκεται για πολύ πρωτόγονο software, οι ταχύτητες απόκρισης ιδιαίτερα χαμηλές, απαιτούνται τεράστιοι χρόνοι φορτώματος και για τη μεταφορά/προετοιμασία του software χρειάζεται και μια ελαφρά μαζοχιστική διάθεση! Ωστόσο, επειδή εμείς οι ρετρο-πωρωμένοι είιμαστε γενικά λίγο μαζόχες, μας αρέσει να σκαλίζουμε τα πάντα και δε μασάμε από τις όποιες δυσκολίες προκύπτουν, βρίσκοντας πάντα λύσεις (συνήθως με σπέσιαλ "ελληνικές πατέντες"), ας πάμε να δούμε αναλυτικά τις απαιτούμενες διαδικασίες. Θα δώσω αρκετά στοιχεία από μόνος μου, θεωρώντας όμως ότι όλοι μας έχουμε έστω μια ιδέα από σκαλίσματα, φυσικά αν κάποιος χρειαστεί πιο λεπτομερή και συγκεκριμένη βοήθεια, ας το γράψει εδώ, ώστε να είναι ορατό από όλους...

-Γενικοί σύνδεσμοι
με software repositories για το CP/M, είπαμε ότι εδώ μας ενδιαφέρει η έκδοση για Ζ80, αλλά σε πολλές περιπτώσεις θα βρείτε υλικό και για τις άλλες εκδόσεις του λειτουργικού.

Ξεκινάτε από εδώ, όπου υπάρχουν όχι μόνο πάλαι ποτέ εμπορικές εφαρμογές όπως SuperCalc, DBase II, Multiplan, αλλά και παιχνίδια, utilities και προ πάντων αρκετά σχετικά docs, ώστε να ξέρετε τι σας γίνεται. Πολύ συμμαζεμένο και φροντισμένο site.
Όσον αφορά τα παιχνίδια για CP/M γενικώς, μη περιμένετε να δείτε τίποτα εντυπωσιακό. Η πιο καλή επιλογή, κατά τη γνώμη μου, είναι κάποια κλασικά text adventures (π.χ. της Infocom), που όμως πλέον είναι διαθέσιμα και για ένα σωρό πλατφόρμες σε native mode, χωρίς να χρειάζεται η μεσολάβηση του CP/M.
www.retroarchive.org/cpm/

Συνεχίζουμε με μια πολύ πλούσια repository, η οποία περιέχει αλφαβητικά προϊόντα ανά εταιρεία, δυστυχώς όμως δεν υπάρχει βοηθητική documentation, το λογισμικό είναι χύμα και αν δεν ξέρουμε ακριβώς τι ψάχνουμε, το πιο πολύ υλικό είναι άχρηστο. Ωστόσο εδώ μέσα θα βρείτε πράγματα που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού, καθώς και υλικό για να φτιάξετε bootable δισκέτες για συγκεκριμένα συστήματα.
www.classiccmp.org/cpmarchives/cpm/Software/rlee/

Τα δύο παραπάνω links περιέχουν πολύ system independent software, και είναι καλό να τα δούμε για αρχή, ώστε να ξέρουμε τι υπάρχει διαθέσιμο, ασχέτως με το ποιο μηχάνημα θα αποφασίσουμε να "ταλαιπωρήσουμε" στη συνέχεια. Τα συγκεκριμένα links θα τα βρείτε κι από εδώ: www.classiccmp.org/cpmarchives/index.php μαζί με πολλά άλλα, τα οποία όμως είναι πάνω-κάτω τα ίδια, σε πιο "μπερδεμένη" μορφή. Βέβαια στο τελευταίο υπάρχουν και links για πιο συγκεκριμένες σελίδες, που απευθύνονται σε Sinclair, Amstrad και Commodore, που όμως θα δούμε αναλυτικά παρακάτω.

-Commodore 128
Μια και είμαι ορκισμένος commodorάς και έχω ασχοληθεί αρκετά με τον συγκεκριμένο, αρχίζω με τον αγαπημένο μου 128, γράφοντας και δυό λόγια σχετικά με το μηχάνημα. Η μαμά Commodore τον προίκισε με πολλά προσόντα, που όμως όπως ξέρουμε έμειναν -δυστυχώς- αναξιοποίητα. Ένα από αυτά τα προσόντα και ίσως το πιο αμφιλεγόμενο ήταν ο εφοδιασμός με τον "γρήγορο" Ζ80Β, αποκλειστικά για τη χρήση CP/M, δίνοντας έτσι και μια τρίτη (πέρα από τις δύο "καθαρά Commodore") πτυχή στην προσωπικότητά του. Τα λάθη που έγιναν ήταν δύο, και όπως αποδείχτηκε ολέθρια:
α) Το 1985 που κυκλοφόρησε ο 128, ήδη το CP/M ήταν παρωχημένο, έχοντας αντικατασταθεί από το DOS, ενώ η ίδια η Commodore είχε ήδη κυκλοφορήσει την Amiga, που άνοιγε εντελώς νέους ορίζοντες. Αντί λοιπόν να ρίξει τα χρήματα του development προσθέτοντας κάποια επί πλέον χαρακτηριστικά για Commodore-χρήση, προτίμησε τον Ζ80 και τη CP/M option, μάλλον σε προσπάθεια να δώσει και κάποιον low budget επαγγελματικό χαρακτήρα στον 128 με την αξιοποίηση του ήδη υπάρχοντος CP/M software...
β) Δεύτερο και κυριότερο, η αρχιτεκτονική του μηχανήματος στο κομμάτι του Ζ80 ήταν λάθος από τη σχεδίαση, ρίχνοντας τις επιδόσεις του δεύτερου (και πολύ πιο γρήγορου και δυνατού από τον 8510) επεξεργαστή σε χαμηλά επίπεδα, προκειμένου να συγχρονίζεται με το υπόλοιπο κύκλωμα. Αποτέλεσμα: Το CP/M στον 128 είναι ΑΠΕΛΠΙΣΤΙΚΑ αργό, ενώ δε θα έπρεπε, καθιστώντας το ήδη από τότε ουσιαστικά ακατάλληλο για σοβαρή και εκτεταμένη χρήση, τη στιγμή μάλιστα που ο υπολογιστής αυτός (μαζί με drive και οθόνη) δεν ήταν και πολύ φθηνότερος από κάποιο ταϊβανέζικο IBM compatible από αυτά που υπήρχαν τότε σε αφθονία στην αγορά.

Για να δούμε λοιπόν CP/M στον 128, αν δεν έχουμε ήδη κάποια boot disk, κατεβάζουμε και γράφουμε από εδώ:
zimmers.net/anonftp/pub/cpm/sys/c128/system/28may87-1.d64.gz
και
www.zimmers.net/anonftp/pub/cbm/demodisk...cpm.utilities.d64.gz για τη δεύτερη πλευρά της δισκέτας, με τα original utilities (PIP, FORMAT, HELP κλπ). Οι αυθεντικές δισκέτες που έδινε η Commodore μαζί με τους 128.128D ήταν γραμμένες και στις δύο πλευρές, αλλά σε 1541 format (δηλ χρειάζονταν γύρισμα πλευράς), κι αυτό έγινε προφανώς διότι οι users του απλού 128 (όχι του D/DCR, με το ενσωματωμένο 1571) μπορεί να μην είχαν στην κατοχή τους παρά μόνο ένα "ταπεινό" 1541.
Καλή σκέψη τότε εκ μέρους της Commodore, μπελαλίδικη σήμερα για μας, μια και δεν υπάρχουν επίσημες D71 images με boot και utilities μαζί, σε μια double sided 5.25'' δισκέτα...
Για τους τυχερούς που έχουν στα χέρια τους 1581, υπάρχει και 800k bootdiskimage: www.zimmers.net/anonftp/pub/cbm/demodisk...m.622-5002336.d81.gz που περιέχει τα πάντα όλα. Φυσικά για όποιον έχει την υπομονή να περάσει τα περιεχόμενα και των δύο D64 σε μια D71, γίνεται κι αυτό...

Η μεταφορά σε δισκέτα πρέπει να γίνει είτε μέσω PC/παράλληλης με κάποιο καλώδιο τύπου Χ1541, ή με USB καλώδιο (XU1541) και με τον Star Commander ή το OpenCBM. Θεωρητικά η diskimage σκέτη θα πρέπει να παίξει και με μαραφέτια τύπου SD2IEC κλπ, αλλά δεν το έχω δοκιμάσει!
Αφού λοιπόν bootάρουμε στο νέο λειτουργικό μας, μετά από λίγα δευτερόλεπτα χαράς θα διαπιστώσουμε ότι δεν έχουμε software να τρέξουμε. Θα γυρίσουμε στην πλευρά με τα utilities και θα χαρούμε για λίγο ακόμη. Εδώ οι περισσότεροι θα κάνουν reset και θα ξαναγυρίσουν στη γνωστή και αγαπημένη μπλε/γαλάζια οθόνη του 64 mode. Εμείς όμως συνεχίζουμε ακάθεκτοι κι ακολουθούμε τις οδηγίες που περιγράφονται εδώ: commodore128.mirkosoft.sk/cpm.html
Εδώ μπορεί να μας βοηθήσει η χρήση του πολύ καλού VICE (X128) emulator για να κερδίσουμε χρόνο, αλλά για ακόμη πιο αυθεντική ρετρο-εμπειρία (εδώ μπαίνει ο μαζοχισμός, που λέγαμε αλλά θα χρειαστεί και δεύτερο floppy drive), όποιος θέλει μπορεί να φτιάξει αληθινές δισκέτες και να ακολουθήσει τη διαδικασία με "ορθόδοξο" τρόπο.
Η χρήση του utility RDCBM.COM είναι πολύ χρονοβόρα και επιτρέπει μεταφορά ενός μόνο αρχείου κάθε φορά, ωστόσο λειτουργεί!! Άλλος (και πιο γρήγορος) τρόπος για όποιον διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό είναι η χρήση ενός DOS PC με 5.25'' floppy, όπου γράφουμε σε δισκετούλα DOS 360k απ'ευθείας όσο υλικό χωράει και μετά το μεταφέρουμε στο CP/M με κάποιο 1571 που θα διαβάσει τη DOS δισκέτα χάρη σε σχετικά utilities που υπάρχουν. Υπάρχει φυσικά και η λύση του serial transfer (με PIP/Kermit), αλλά δεν την έχω δοκιμάσει και νομίζω πως θα άξιζε τον κόπο μόνο αν δεν υπήρχε κανένας απολύτως άλλος τρόπος. Αυτό είναι χρήσιμο για περιπτώσεις πιο "περίεργων" μηχανημάτων, για τα οποία δεν υπάρχει άλλου είδους υποστήριξη σχετικά.

Δίνω συνημμένες μια δοκιμαστική diskimage που έφτιαξα με την Microsoft Basic (μεταφορά απ'ευθείας από τα sites γενικού περιεχομένου που δίνω παραπάνω) και μία του cpmxtra στην οποία έχω ρίξει μέσα και το sargon chess.

Συνημμένο αρχείο:

Όνομα Αρχείου: CPMSampleD...ages.rar
Μέγεθος αρχείου:67 KB


Για το πώς θα γράψετε τα .COM που επιθυμείτε και ο,τιδήποτε άλλο σχετικό με το CP/M σε κενή D64 diskimage φορμαρισμένη για CBMDOS πριν τα μεταφέρετε σε κάποια CP/M formatted, αν δεν το γνωρίζετε ήδη, δείτε το πολύ καλό Dirmaster της Style: style64.org/dirmaster που θα το κάνει για σας με απλό drag'n'drop, αν και φυσικά γίνεται και με άλλους τρόπους.

Χρήσιμα links με πιο εξειδικευμένο software για τον 128 είναι τα:
www.zimmers.net/anonftp/pub/cbm/
όπου θα βρείτε και κάποια παιχνίδια που αξιοποιούν τις γραφικές ικανότητες του 128 (πάλι σε text mode, φυσικά, αλλά με χρώματα) και ένα ενδιαφέρον demo ειδικά για αυτό το μηχάνημα. Επίσης ένα σωρό εξειδικευμένων utilities και add-ons, και εναλλακτικές boot diskimages στο www.zimmers.net/anonftp/pub/cbm/demodisks/c128/ για να δοκιμάσετε περαιτέρω την τύχη σας, αν δεν έχετε απογοητευτεί ως εδώ...

www.idealine.info/emuecke/index_quereins...htm?/emuecke/cpm.htm
εδώ υπάρχουν επίσης πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία, για όσους καταλαβαίνουν γερμανικά.

www.z80.eu/c128.html
εδώ πολύ εξειδικευμένες πληροφορίες για όποιον θέλει να φτιάξει δικό του, custom CPM+.SYS στον 128

rvbelzen.tripod.com/cpm/index.html
τέλος εδώ θα βρείτε έτοιμες ενδιαφέρουσες diskimages για τον 128, μεταξύ των οποίων υπάρχει full Ζ80 assembler με docs και πλήρης η BASIC της Microsoft.

- MSX
Τα πράγματα εδώ είναι πολύ πιο εύκολα και απλά. Μια και τα μηχανάκια αυτά φόρμαραν δισκέτες 3.5'' σε 720k (360k τα παλιότερα), DOS compatible, το μόνο που χρειάζεται είναι να ρίξουμε απ'ευθείας ό,τι θέλουμε είτε σε κενή αληθινή δισκέτα, είτε σε κάποια image, με τα προγράμματα διαχείρισης που υπάρχουν για Windows κλπ.

Μια εξαιρετική resource είναι εδώ:
www.z80.eu/msx2.html
όπου δίνονται και boot disks και από κει και πέρα το επί μέρους software που θα θελήσει να δει κάποιος είναι θέμα προσωπικής επιλογής και λίγων λεπτών! Εδώ οι ταχύτητες είναι πολύ πιο ικανοποιητικές σε σχέση με τον C128, μπορείς να δεις π.χ. την Turbo Pascal ή το WordStar χωρίς να χάσεις τα νιάτα σου...
Υποθέτω ότι και σε MSX1 με disk controller θα γίνεται boot, όμως η απουσία του 80στηλου δε θα αφήνει και πολλά πειρθώρια για περαιτέρω χρήση...

Στο σημείο αυτό θέλω (σχετικό-άσχετο) να επισημάνω ότι για λόγους ανεξήγητους ακόμη και σε μένα τον ίδιο, είχα κάποτε δοκιμάσει το CP/M για MSX2 στο ωραιότατο AmiMSX emulator, σε μια 1200άρα με 030 και έπαιξε περίφημα, από αληθινές δισκέτες, μια και υποστηρίζονται πλήρως τα drives της για ανάγνωση MSX δισκετών, με το CrossDOS! Έτσι, μέσω εξομοίωσης, μπορούμε να δούμε όλες τις εφαρμογές CP/M80 και σε μια κοινή Amiga με γρήγορο επεξεργαστή, κάτι που έχει ιδιαίτερη πλάκα.

-Amstrad CPC/PCW/Spectrum +3
Αυτό που θυμάμαι χαρακτηριστικά, ειδικά από τον 6128, είναι ότι οι πιο πολλοί πιτσιρικάδες κάτοχοί του τότε (εγώ απέκτησα δικό μου πολύ αργότερα) δοκίμαζαν από περιέργεια το CP/M 2.2, το LocoScript, τη DR Logo και μετά έσβηναν (!!!) τις δισκέτες κάποια στιγμή για να γράψουν κάνα παιχνιδάκι από πάνω, μια και οι 3'' δισκέτες κόστιζαν πανάκριβα! :D :devil:

Πάντως το CP/M σε Amstrad είναι ΠΟΛΥ πιο γρήγορο σε σχέση με τον Commodore, κι αυτό από μόνο του το έκανε εν δυνάμει πραγματικά χρήσιμο στους Amstrad users. Σε Spectrum +3 δεν το έχω δει ποτέ μου live, μια και δεν έχω τέτοιο μηχάνημα...
Αν και δεν έχω καθήσει να ασχοληθώ ιδιαιτέρως με το CP/M σε Amstrad, γεγονός είναι ότι πλέον όλοι του σχεδόν οι κάτοχοι δουλεύουν αυτά τα μηχανάκια (και) με 3.5'' δισκέτες σε PC format. Αυτό σημαίνει ότι για τη μεταφορά εφαρμογών CP/M η διαδικασία θα είναι ακριβώς η ίδια με αυτή που περιγράφεται πιο πάνω, για τα MSX. Δε γνωρίζω αν κυκλοφορούν κάπου έτοιμες bootable diskimages 3.5'', ωστόσο αυτό πρέπει να γίνεται εύκολα φορμάροντας από το CP/M του Amstrad/+3 (όπου θα έχουμε bootάρει με την αληθινή 3'' δισκέτα στο Α: ) μια νέα system disk 3.5'' στο Β:. Δεν ξέρω τι γίνεται αν θελήσουμε να μεταφέρουμε υλικό από το Internet απ'ευθείας σε δισκέτες 3'', εδώ θα μας δώσουν τα φώτα τους οι αμστραντάδες του forum... Λογικά οι μηχανισμοί αυτοί μπορούν να συνδεθούν απ'ευθείας σε controller από κάποιο παλιό DOS PC και να τους δει, κάνοντας από κει την υπόλοιπη δουλειά...

Υπάρχουν αυτά εδώ τα ενδιαφέροντα links, που εξηγούν την εν λόγω διαδικασία και δίνουν υλικό:
www.seasip.info/Cpm/oldflop.html
www.seasip.info/Cpm/software/amstrad.html

Κάπου εδώ θα κλείσω, αφήνοντας στους συμφορουμίτες να συμπληρώσουν ό,τι ξέχασα... έδωσα στοιχεία για 3-4 ειδών μηχανήματα που λίγο-πολύ όλοι τα έχουμε στο σπίτι μας, τώρα πια και είναι κι αυτά στα οποία περιορίζεται η προσωπική μου επαφή με το CP/M... αν κάποιος έχει στην κατοχή του κάποιο άλλο Ζ80 home μηχάνημα (βεβαίως όχι τις γκουμούτσες Osborne, Kaypro κλπ που ήταν ΜΟΝΟ για CP/M) στο οποίο έχει δουλέψει CP/M και θέλει να μοιραστεί την εμπειρία του με μας, ας γράψει.
Ευχαριστώ για το χρόνο σας να διαβάσετε όλα αυτά κι ελπίζω να σας έβαλα στην πρίζα για λίγο σκαλισματάκι, τώρα το Σ/Κ!!
:cheers1:
Συνημμένα:
Οι ακόλουθοι χρήστες είπαν "Σε Ευχαριστώ": Fotis_KFOR, chdlee, glaros, lliont, Στεργιος

Παρακαλούμε Σύνδεση ή Δημιουργία λογαριασμού για να συμμετάσχετε στη συζήτηση.

  • orfeas
  • Το Άβαταρ του/της orfeas
  • Team RC
  • Team RC
Περισσότερα
16/01/2017 09:01 #38354 από orfeas
Απαντήθηκε από orfeas στο θέμα CP/M, αυτός ο γνωστός-άγνωστος... (μέρος 2ο)
Μπράβο AMETAKIS !!!
Είσαι φοβερός.

Παρακαλούμε Σύνδεση ή Δημιουργία λογαριασμού για να συμμετάσχετε στη συζήτηση.

  • Fotis_KFOR
  • Το Άβαταρ του/της Fotis_KFOR
  • Site Owner / Admin
  • Site Owner / Admin
  • PC / Sinclair ZX Spectrum+3
Περισσότερα
16/01/2017 19:00 #38357 από Fotis_KFOR
Απαντήθηκε από Fotis_KFOR στο θέμα CP/M, αυτός ο γνωστός-άγνωστος... (μέρος 2ο)
Πάρα πολλές και χρήσιμες πληροφορίες!!! :thanx:

:nicethread:

Παρακαλούμε Σύνδεση ή Δημιουργία λογαριασμού για να συμμετάσχετε στη συζήτηση.

Χρόνος δημιουργίας σελίδας: 0.606 δευτερόλεπτα
Powered by Kunena Φόρουμ

great retro computers and retro consoles companies logos